اين تقلب به خاطر ظهور حقيقت و كنار رفتن پرده ها از روى حقايق است ، مانند آيه « فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ » « 1 » و آيه « وَبَدا لَهُمْ مِنَ اللَّه ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ » « 2 » و آياتى ديگر . در نتيجه اين تقلب دلها و ديدگان در آن روز از مشاهده و رؤيت دنيايى كه خاصيتش غفلت از خدا و حق و حقيقت است به سوى سنخ ديگرى از مشاهده و رويت متصرف مىشود ، و آن عبارت است از رؤيت به نور ايمان و معرفت كه مؤمن آن روز با نور پروردگارش بينا مىگردد ، در نتيجه چشمش به كرامتهاى خدا مىافتد ، بر خلاف كفار كه آن روز از جهت اين نور كورند . و جز آنچه مايه بدبختى ايشان است نمىبينند ، هم چنان كه درباره آن روز فرموده : « وَأَشْرَقَتِ الأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها » « 3 » و نيز فرموده : « يَوْمَ تَرَى الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِناتِ يَسْعى نُورُهُمْ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمانِهِمْ » « 4 » و نيز فرموده : « وَمَنْ كانَ فِي هذِه أَعْمى فَهُوَ فِي الآخِرَةِ أَعْمى » « 5 » و همچنين فرموده : « وُجُوه يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ إِلى رَبِّها ناظِرَةٌ » « 6 » و نيز فرموده : « كَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ يَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ » « 7 » . از آنچه گذشت چند نكته روشن گرديد : اول ، علت اينكه در ميان همه اوصاف قيامت ، صفت تقلب قلوب و ابصار را ذكر فرمود اين است كه منظور آيه بيان آن وسيله اى است كه بايد با آن ، به سوى هدايت خدا به نورش كه همان نور ايمان و معرفت و نور مخصوص به روز قيامت و بينايى در آن روز است توسل جست ، و معلوم است كه در چنين مقامى از ميان صفات قيامت مناسبتر همان تقلب قلوب و ابصار مىباشد . دوم اينكه : مراد از قلوب و ابصار جانها و بصيرتها است . سوم اينكه : توصيف روز قيامت به دو صفت « تقلب قلوب » و « تقلب ابصار » به منظور

--> ( 1 ) پرده ات را از جلوت برداشتيم به همين جهت امروز ديده ات نيز مىبيند . سوره ق ، آيه 22 . ( 2 ) از ناحيه خدا حقايقى بر ايشان كشف شد كه هيچ احتمالش را نمىدادند ، سوره زمر ، آيه 47 . ( 3 ) سوره زمر ، آيه 69 . ( 4 ) روزى كه مؤمنين را مىبينى در حالى راه مىروند كه نورشان از پيش رو و دستشان در حركت است . سوره حديد ، آيه 12 . ( 5 ) آنكه در اين سرا كور است در آخرت هم كور است . سوره اسراء ، آيه 72 . ( 6 ) و دلهايى كه در اين روز خرم و به سوى پروردگارشان نظر افكنند . سوره قيامت ، آيات 22 و 23 . ( 7 ) حاشا كه ايشان در امروز از ديدن پروردگارشان در پرده‌اند . سوره مطففين ، آيه 15 .